درآمد نیوز – دو ماهه پیش رو برای ایران خیلی سرنوشت ساز است از یک سو رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی گزارش جدیدش را منتشر میکند  و از سوی دیگر با نشست نیویورک و تاریخ ۱۸ اکتبر یعنی زمان لغو تحریم های تسهیلاتی و روز انتقال برجام مواجه هستیم .گزارش گروسی احتمالا چه لحنی دارد و تاثیر آن بر رویداد های پیشه رو چیست؟

ابراهیم متقی استاد دانشگاه تهران گفت: *ما می خواهیم راجع به یک سری تاریخ های کلیدی که در یکی دوماه پیشه رو با آن مواجه می شویم صحبت کنیم . اولین تاریخ ۱۱ سپتامبر یا ۲۰ شهریور است که پرونده ایران در نشست شورای حکام در دست شورا قرار می گیرد ،دومین تاریخ درواقع تاریخ ۱۹ سپتامبر یا ۲۸ شهریور است که آقای رئیسی به مجموعه عمومی می روند و سومین تاریخ هم ۱۸ اکتبر یا ۲۶ مهر است که هم ما شاهد لغو تحریم های موشکی وپهپادی هستیم و هم روز انتقال برجام است اما من میخواستم شما این را توضیح دهید که پیش از همه ی این ها قرار است آقای رافائل گروسی گزارش دوره ی خود را به شورای حکام دهد، به نظر شما در فضایی که قرار داریم این گزارش چه سمت و سویی خواهد داشت؟

_ کلا شهریور و سپتامبر یک نقطه ی عطف در ارتباط با تعولات بین المللی محسوب می شود از یک طرف بسیاری از مجموعه های مربوط به سازمان های بین المللی اجلاسی های خودشان را برگزار می کنند به ویژه بحث مربوط به شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی است همینطور که شما اشاره کردید گروسی میخواهد بحث تکمیلی گزارش ژوئن را داشته باشد در ژوئن گروسی پیشنهاداتی را داد که بر اساس آن پیشنهادات به صورت تلویحی درخواست شده بود مه ایران خودش را با تعهدات مربوط به پروتکل الحاقی تطبیق دهد. ما اینجا یک بحثی را داریم و آن مربوط می شود به قانون همکاری های راهبردی که مجلس تصویب کرده است مسئله ی اصلی این است که تا به حال نمایندگان آژانس مذاکراتی که با مقامات سازمان انرژی اتمی ایران داشتند با چالش جدی رو به رو نبودند برخی از دوربین هایشان را نصب کردند اما این دوربین ها ماهیت آفلاین دارین و طبیعی است که ایران باتوجه به قانون مجلس و باتوجه به اینکه آمریکا به صورت یک جانبه از برجام خارج شده است تعهداتش را دروضعیت تعادل جدید قرار داده یعنی تعهداتش را نادیده نگرفته اما سطح همکاری هایش را به کونه ای تنظیم کرده که بر اساس هر گونه همکاری ایران باید اژانس همچنین ایالات متعهده در ارتباط با مسائل تحریم ها و گزارشی که آژانس به شورای حکام می دهد باید انعطاف داشته باشند ،فضای فعلی و فضای پسابرجامی ،در فضای پسا برجامی نه آمریکا می تواند انتظار داشته باشد که ایران به همه ی تعهداتش پایبند باشد و نه قوانین داخلی ایران این اجازه را به ایران می دهد، بنابراین گزارشی که گروسی خواهد داشت یک گزارش انتقادی مبهم و نسبی خواهد بود، یعنی این که تایید نمی کند که ایران در فضای فعلی در وضعیت عدم دسترسی قرار دارد برخی از مقامات و کارگزاران ایرانی هم بحث هایی را به صورت غیر مسئولانه مطرح می کنند که حساسیت آژانس را بیشتر می کند ، خب در این شرایط مهمترین بحثی که وجود دارد این است که ایران پرونده اش به شورای امنیت نخواهد رفت یعنی گزارش گروسی یک گزارش تند و رادیکالی نیست که مبتنی بر این باشد که ایران همکاری نکرده و یا به اینکه به برخی از تهداتش با آژانس بی توجه بوده است بنابراین ایران روند همکاری های نسبی و محدود خودش را ادامه می دهد و این همکاری ها به معنای اجرای پروتکل الحاقی محسوب نمی شود به همین دلیل است مه جهت گیری گروسی یک جهت گیری انتقادی است که مطالباتش از ایران باقی است اما این جهت گیری با توجه به مذاکراتی که ایران در دوحه و مسقط با امریکایی ها داشتنت در وضعیت قطع قرار نمی گیرد، شورای حکام نگاهش احتمالا ارتقای سطح همکاری های ایران و اژانس خواهد بود، مهمترین مسئله ای که احتمالا گروسی به آن اشاره خواهد داشت بحث مربوط به زیر ساخت های هسته ای ایران است که در فردو وجود دارد . یکی از عناصر تاثیرگذار در زیر ساخت های اصلی ایران بحث اورانیوم ۶۳ درصدی است که غنی شده که خیلی امریکایی ها و اژانس تلاش داشتند که ایران سوختش را رقیق کند و طبیعی است که ایران در این شرایط این کار را انجام ندهد اما اگر پول های بلوکه شده ی ایران آزاد شود احتمالا انعطافی در فضای همکاری های ایران و آژانس به وجود خواهد امد ،گزارشی که بلومبرگ ارائه داد یک گزارش قطعی محسوب نمی شود و یک حدس است برای اینکه میزان آمادگی ایران را تست کنند و ایران تا زمانی که ساختار تحریم ها حفظ می شود تمایلی به تغییر در ساختار اصلی خودش ندارد.

+ سوخت بالای ۶۰ درصد ما هنوز رقیق نشده

_ بله درست است اما ایران این تعهد را به آژانس داده است که بالاتراز ۶۳ درصد غنی سازی انجام ندهیم و خود این برای آژانس یک موفقیت است و برای ایران یک همکاری صادقانه برای اینکه بحث های مربوط به ایران در رابطه با آژانس ،تحریم ها به ویژه قطع نامه ۲۲۳۱ در معرض انعطاف بیشتر بین المللی قرار بگیرد.

+اگر ایران بحث پروتکل الحاقی را اجرا کند چه تاثیری روی روند اتفاقاتی که قرار است روز ۱۸ اکتبر بیافتد داشته باشد؟

_ ایران یکسال بعد از خروج ترامپ از برجام اجرای پروتکل الحاقی را متوقف کرد ،اقدام ایران یک اقدام نسبتا متوازن با سیاست عدم همکاری ایالت متحده بود ،وقتی که امریکایی ها تمایلی به اجرای برجام ندارند طبیعی است که در آن شرایط ایران نتواند تعهدات قانونی توجه داشته باشد که یک طرف اصلی حقوق ایران را برای همکاری های هسته ای نادیده گرفته است و آن مسئله ی مربوط به تحریم ها بوده است، بحث ایران  هم چه در دوره روحانی و چه در دوره رئیسی این بوده است که اگر امریکایی ها به تعهدات برجام برگردند ایران هم برخواهد گشت. در فضای فعلی ما دوتا بحث داریم، یک بحث مربوط به اجرای پروتکل الحاقی است و یک بخش دیگر مربوط به تصویب و پارلمان و به نتیجه رساندن آن.

ما برای مرحله دوم زمان زیادی داریم ، یعنی شرط اولیه ی رکتیفای کردن این است که شما آن را قبول داشته باشید و اجرا کنید، ایران بحثش این است که تا زمانی که ساختار تحریم ها وجود دارد طبیعی است که قادر نخواهد بود که تعهدات قبلی اش را اجرا کند بنابراین آنچه که مربوط به پذیرش ایران به صورت رکتیفای کردن قرارداد الحاقی است من بعید میدانم در زمان مقرر انجام بگیرد و همانگونه ای که بحث های مربوط به لغو برخی از تحریم های که علیه ایران وجود دارد، آن هم در وضعیت تعخیلی همراه خواهد شد.

+ در روز ۱۸ اکتبر که روز انتقال هم است اروپا قرار است تحریم های پهپادی و موشکی ایران را لغو کند و یک سری تحریم های دیگر مثل تحریم های تسهیلاتی ، به خاطر اینکه امریکا تعهداتش را اجرا نمی کند ، برخورد و واکنش اروپا فکر می کنید چطور باشد؟

_ اروپایی ها نسبت به تحریم های تسهیلاتی ایران بسیار مصمم هستند ، بحث اروپا این است که تحریم ها ادامه پیدا کند ،حالا به چه دلیل؟ چون قابلیت های تسهیلاتی ایران بیش از همه تهدیدی برای اروپا محسوب می شود ولی طبیعتا ایران این آمادگی را دارد که همکاری هایش را با شورای امنیت ادامه دهد ،مشروط بر اینکه امریکایی ها هم بخشی از ان تعهدات مربوط به وظایف خودشان را برای پایان دادن به تحریم های ایران ،چه تحریم های اقتصادی و چه تحریم های تسهیلاتی را در دستور کار قرار دهند . در فضای فعلی من نشانه ی موثر و مثبتی نمیبینم برای اینکه ایران اماده ی رکتیفای کردن پروتکل الحاقی را داشته باشد و یا امریکایی اماده ی پایان دادن به تحریم های اقتصادی ایران باشد.

+ اگر اروپا بخواهد در آن روز تعهداتش را نقض کند کلا برجام تمام میشود، چه اتفاقی رخ می دهد؟

_ برجام در وضعیت تعلیق قرار دارد به همین دلیل است که مذاکرات ایران و امریکا خیلی وقت است که دیگر مذاکرات برجامی نیست ،امریکا کلا تمایلی ندارد که برجام در وضعیت نهایی قرار گیرد خیلی از کارگزاران ایرانی اعتقاد دارند که روسیه عامل وقفه در اجرای برجام شده است اما واقعیت این است که روسیه زیرنفت نیست و روسیه محدود کننده ی اصلی در ارتباط با ایران نبوده است ،روسیه درگیر بحران اوکراین است و مشکلات و چالش های امنیتی خودش را دارد و این احتیاج به یک نوع اعتماد سازی است که امریکایی ها و اروپایی ها باید داشته باشند .

+اروپا با توسل به چه ابزاری می خواهد این تحریم های موشکی را حفظ کند؟

_ اروپایی ها از یک طرف نگرانی امنیتیشان نسبت به امریکا در رابطه با قابلیت های تسهیلاتی ایران بسیار بالا است یعنی بحث ایران ، روسیه و اوکراین است .اروپایی ها این را برای خودشان تهدید می دانند و نکاهشان این است مه این فضا تهدیدات امنیتی آنها را بیشتز می کنیم اما واقعیت این است که ایران هیچ گونه تهدید امنیتی و تهدید تسهیلاتی علیه اروپا محسوب نمی شود ،این اروپایی ها هستند مه باید بحث های اعتماد سازی و تنش زدایی را در دستور کار قرار دهند اما اروپایی ها به صورت مستقیم درکیر نمی شوند ،سیاست های اروپایی این است که خودشان را در سپر امنیتی امریکا قرار دهند و امریکا را محور اصلی محدود سازی مذاکره با ایران و یا کنش های انعطاف پذیر دوجانبه قرار دهند.

+ تداوم این تحریم ها با استفاده از مولا مکانیزم ماشه است یا ابزار دیگر؟

_ بر اساس خروج امریکا از برجام است

+ تداوم تسهیلاتی که در ۲۶ مهر لغو شود ؟

_ وقتی که امریکا به جمع بندی لازم نرسیده باشد که لغو تحریم ها امنیت منطقه ای و بین المللی را تثبیت میکند ، امریکا که پاسخگو نیست در برابر تعهداتش، طبیعی است که اینجا استنکاف میکند .اقدامی که ایران میکند اقدام متقابل خواهد بود تنها اقدام متقابل ایرانی که میتواند انجام دهد بحث پروتکل الحاقی و حفظ ساختار قابلیت های هسته ای ایران است .

+ تاثیر گزارش اقای گروسی که منتشر میکنند روی سفر اقای رئیسی به مجمع عمومی و اینکه گفته شده توی حاشیه ی این مجمع احتمالا یک مذاکرات غیر مستقیم بین ایران و امریکا برگزار شود و حتی از ان به عنوان اخرین تلاش برای احیای برجام یاد شد ، اگر این گزارش مبهم ارائه شود و ما شاهد گزارش خود شورای حکام باشیم، بعداز ان فکر میکنید چه تاثیری روی سفر اقای رئیسی و به ویژه این نشست دارد؟

_ گزارش شورای حکام یک گزارش باتهدید پر شدت محسوب نمی شود ،گزارش گروسی و شورای حکام یک نوع گزارش هشداری خواهد بود ،از ایران درخواست خواهند داشت که همکاری های بیشتری را انجام دهند اما ایران این همکاری ها را در ازای همکاری های متقابل درخواست خواهد کرد .

نکته ی بعدی که وجود دارد این است که مذاکرات نیویورک خیلی تعیین کننده است و خیلی اهمیت دارد و به ما این ابتکار عمل را میتواند دهد برای اینکه با اروپایی ها و امریکا و روس ها و مقامات سازمان ملل و مقامات شورای حکام اژانس و گروسی طبعا مذاکرات و توافق هایی داشته باشیم بنابراین درمرحله اول گزارش گروسی به شورای حکام اژانس است که این گزارش،گزارشی مبتنی بر تهدیدات پرشدت نیست چون در مذاکرات نیویورک امکان همه چیز وجود دارد و طبعا شاید در اواخر شهریور ما بتوانیم به این نتیجه برسیم که آینده ی پروتکل الحاقی و لغو تسهیلاتی ایران چگونه خواهد بود. بسیار به مذاکرات نیویورک بستگی دارد.