.          

علی صدیقیان ـ فعال رسانه ای

با وجود اینکه ایران طی ۳۰ سال گذشته بالاترین رکورد سرعت کاهش نرخ موالید در دنیا را از آن خود کرده و جمیعت کشورمان با سرعت فزاینده ای در حال مسن شدن است و حتی تامین نیروی انسانی و مولد طی دهه های آینده با چالش جدی مواجه خواهد بود، اقدام عملی خاصی برای اصلاح رویه جمعیتی کشور صورت نگرفته و علی رغم گذشت حدود ۹ سال از اولین تذکر رهبر انقلاب به مسئولان مبنی بر لزوم بازنگری در سیاست های جمعیتی کشور در راستای افزایش جمعیت، متاسفانه اقدام خوبی صورت نگرفته است.

شعار دو بچه کافیست در دهه های قبل در همه جا شنیده و تبلیغ می شد و دولت های وقت هم برنامه هایی را در همین راستا در دستور کار خود قرار داده بودند. این در حالی است که جمعیت به عنوان یکی از مهم ترین مولفه های توسعه و قدرت ملی به حساب می آید.

با بررسی ابعاد جمعیت در ایران به نتایج خوبی دست نمی یابیم؛ این مسئله در کشور اگر جزو اولویت ها قرار نگیرد و سیاست های درستی در این راستا اتخاذ نشود، به یک بحران حل نشدنی تبدیل می شود.

از دهه ۷۰ به بعد سیاست های کنترل جمعیت به صورت گسترده ای در کشور عملیاتی شد؛ در اثر تداوم این سیاست ها، نرخ جمعیت ایران به زیر نرخ جانشینی رسید؛ با وجود تجدیدنظر در سیاست های تنظیم خانواده، هنوز هم نرخ جمعیت به حد جانشینی نرسیده است.

کاهش جمعیت در ایران متاثر از عوامل پیچیده و متعددی ست از جمله اقتصادی، اجتماعی و سیاسی را در بر می گیرد که در کشور ما یکی از عوامل بسیار مؤثر در کاهش جمعیت عوامل اقتصادی می باشد.

باتوجه به وضعیت اقتصاد بیمارگونه در کشور ما  متأسفانه این عامل باعث از بین رفتن پایه های اصلی بنیاد خانواده بخصوص زادو ولد  و  گسترش فرهنگ تک فرزندی شده است. در دو سه دهه گذشته به این سرمایه اصلی که تضمین دهنده حیات یک کشور است  نه تنها معاونت زنان و خانواده ریاست جمهوری بلـکه نـمایندگان مجلس بخصوص کمیسیون های مرتبط با این موضوع هیچ گونه اقدامی در این راستا بعمل نیاورده اند.

اگر هم اقدامی شده باشد  فقط در حد طرح و شعار بصورت نمایشی بوده است. که نتیجه آن را مشاهده می کنیم چالشی که جمعیت کشور را بسمت کهنسالی پیش می برد.

و نتیجه این بی تفاوتی ها شیب نزولی نرخ رشد جمعیت و نرخ باروری ایران بسیار تند نموده است که در سال های اخیر ما را به نرخ رشد زیر سطح جانشینی رسانده! خطر کاهش موالید و سالمندی جمعیت و افت شدید جمعیتی در دهه های نزدیک، چشم انداز تاریکی از تبعات این مخاطره را برای کشور ترسیم می کند. اما با وجود این چشم انداز، ما شاهد هیچ حرکت موثری در حوزه قانون گذاری و اجرا در زمینه افزایش موالید نیستیم. نمره دستگاه قانون گذاری ما هم در این زمینه صفر است!

در صورتیکه آمارهای بین‌المللی نشان می‌دهد که اواسط قرن نوزدهم میلادی و بعد از جنگ‌های جهانی، کشور فرانسه طی یک بازه زمانی تقریباً ۷۰ ساله و با شیب بسیار آرام با کاهش نرخ باروری از ۲٫۷۵ (دو ممیز هفتاد و پنج) به ۱٫۹۸ (یک ممیز نود و هشت) رسید اما ایران در همین بازه زمانی از نرخ باروری ۶٫۹۱ (شش ممیز نود و یک) به نرخ باروری ۱٫۷۲ (یک ممیز هفتاد و دو) سقوط کرده و اکنون نیز کاهش نرخ باروری در ایران، سرعت بیشتری نسبت به حتی کشورهای توسعه یافته دارد.

البته در کشور های توسعه یافته با ایجاد بسته های تشویقی اقدامات مهمی را برای جلوگیری از کاهش جمعیت بعمل آوردند که در اینجا می توان به کاهش مالیات برای خانوادهای پرجمعیت اشاره نمود در این بسته با تولد فرزند اول از مالیات سرپرست خانواده کسر می شود و باتولد فرزند پنجم این مالیات به صفر می رسد و با این اقدامات توانسته اند در بالا بردن  نرخ جمعیت موثر عمل نمایند.

آهنگ رشد جمعیت اگـر متعادل باشد یک فرصت و اگر غیر متعادل باشد یک تهدید محسوب می شود ما در دهه ۶۰  بهترین جمعیت  جوان کشور را داشتیم که می توانستیم با برنامه ریزی این تهدید را به فرصت تبدیل کنیم که متأسفانه دو دهه از فرصت های طلایی جمعیتی را از دست  داده ایم حال که کمتر از دو دهه باقی مانده است کشورمان نرخ رشد زیر یک درصد را تجربه می کند اگر نگاهی به سیر پیر شدن جمعیت در دنیا داشته  باشیم «سیر پیر شدن در ایران نسبت به دنیا سریعتر است در حالیکه حدود ۶۰  سال گذشته جمعیت دنیا ۵ سال پیر شده، جمعیت ایران ۱۰ سال پیر تر شده است» به گفتـه جمعیت شناسان بیش از ۷ درصد جمعیت کـشورمـان را افـراد سـالمـند بـالای ۶۰ سال تشکیل داده است که این آمار در چهاردهه آینده تقریباً دو برابر خواهد شد بطوریکه در سال ۱۴۳۰ به ازای هر ۴ نفر ایرانی یک سالمند خواهیم داشت از نظر کارشناسان وضعیت  جمعیت کشور ما سه رده جمعیتی را تشکیل می دهد. جمعیت کمتر از ۱۵ سال ۲۴ درصد؛  بین ۱۵ تا ۶۵ سال حدوداً ۷۰ درصد؛ و بالای ۶۵ سال ۶ درصد است.

با این شرایط ما ۸ الی ۱۰ میلیون سالمند در کشور داریم و طبق برآوردهای جمعیتی نشان می دهد که این جمعیت در ۲۰ سال آینده سالمندان بالای ۶۵ سال  به حدود ۲۰ درصد جمعیت را تشکیل می دهد و کشورمان به  یکی از چهار کشور سالمند جهان تبدیل خواهد شد با توجه به پهناور بودن کشورمان نیاز به رشدجمعیتی است که بتوان اتکا به نیرو های جوان و کار آمد داخلی  در راستای حفظ امنیت و توسعه پایدار با مدیریت و برنامه ریزی مدون  تهدید ها را به فرصت تبدیل کرد  این مهم اراده قوی و دلسوزانه قانون گذاران در مجلس شورای اسلامی را می طلبد به این زنگ خطری که به صدا در آمده  توجه ویژه با همکاری دولت بعمل آورند