بازار جهانی نفت هفته کم‌نوسانی را پشت ‌سر گذاشت و با افت و خیز نسبی همراه بود. از سوی دیگر خبری مبنی بر پیشنهاد حضور بخش خصوصی و اتاق بازرگانی در اوپک مطرح شد، که بسیاری از کارشناسان اظهار داشتند، چنین اقداماتی نیازمند تفکر و ارزیابی مشخصی خواهد بود. اینکه آیا نماینده‌ای از اتاق در اوپک به همراه تیم اصلی حضور خواهد داشت یا خیر مساله‌ای است که باید شفاف شود و اینکه به فرض چنین اقدامی سازوکار تبادلات به چه شکلی است! این پیشنهاد به دنبال تحریم‌ ثانویه ۱۸ بانک ایرانی از سوی ایالات متحده ارائه شد تا از میزان انزوای ایران در سطح جهانی کاسته شود. هرچند که برخی کارشناسان بر این باورند که تحریم‌های ثانویه صرفا جنبه تبلیغاتی و سیاسی دارد. از سوی دیگر لازم به ذکر است کرونا را می‌توان عامل مهمی در کاهش عرضه و تقاضا در بازارهای جهانی دانست که ادامه این وضعیت مشکلاتی را برای بازار نفت به همراه خواهد داشت. اضافه بر آن بازار نفت جز اولین بازارهایی است که تاثیر زیادی از اخبار سیاسی می‌پذیرد.

تحلیل شما از وضعیت کنونی بازار نفت و به طور مشخص روند آن در هفته گذشته چیست؟

در هفته‌ای که گذشت شاهد تحولات کمی در بازار جهانی نفت بودیم و چندان چشمگیر نبودند. به طوری‌که قیمت نفت برنت از حدود ۴۳ دلار به زیر ۴۰ سقوط کرد و بازگشت، این مساله هم از یک سو متاثر از نوسانات کلی است که به‌خاطر پیش‌بینی‌ها و بورس‌بازی‌ها انجام می‌شود و مقدار دیگری هم بستگی به وضعیت کلی بازارها و برداشت بازیگران اصلی، هنگامی که احساس می‌کنند اقتصاد جهان ممکن است به طور کلی با مشکل مواجه شود، دارد.

اخیرا خبری منتشر شد مبنی بر اینکه پای اتاق بازرگانی و بخش خصوصی به اوپک باز خواهد شد. به نظر شما در شرایط کنونی این امر چه تاثیری می‌تواند بر تبادلات نفتی ایران به دنبال داشته باشد؟

اوپک نمایندگانی دارد که پیش از انقلاب، این نماینده وزارت دارایی بود و پس از تشکیل وزارت نفت، وزیر آن به اوپک می‌رفت. به علاوه در کشورهای دیگر هم وزرای نفت به اوپک می‎روند. می‌توان اشاره کرد در هیاتی که به نمایندگی از ایران همراه وزیر نفت به اوپک می‌روند، اگر چند کارشناس یا نماینده‌ای از اتاق بازرگانی حضور داشته باشد، مشکلی نخواهد داشت. اضافه بر آن اینکه بخش خصوصی تا چه اندازه می‌تواند کمک کند بستگی به میزان قدرت آن خواهد داشت، همانطور که اشاره شد در هیات نمایندگی می‌تواند فردی هم از بخش خصوصی یا اتاق حضور داشته باشد. لازم به ذکر است اوپک سازمانی است که برای دفاع از منافع تولیدکنندگان نفت تشکیل شد. مساله اصلی آن است که بخش خصوصی قصد دارد در خرید و فروش نفت ورود کند یا خیر! اگر چنین اتفاقی بیفتد نیازمند بحث و بررسی است. بازار نفت بازار ساده‌ای نیست. به گونه‌ای که از سال‌های گذشته تحت کنترل شرکت‌های بزرگ بوده است که توامان با یکدیگر کشتی، بازار و تولید را داشته‌اند؛ سپس به مرور زمان تولید را از دست دادند. چرا که تشکیلاتی همچون اوپک تولید را از آنها گرفتند. معمولا کشورهایی مثل ما هم نفت را به شرکت‌های بین‌المللی می‌فروختند. بخش خصوصی اگر بخواهد وارد این مقوله شود، کار سختی خواهد داشت، چرا که تولید، کشتی، پالایش و دپوی نفت را در اختیار ندارد، به طور مثال مراکزی همچون خارک که نفت را پالایش می‌کنند در درست بخش خصوصی نیست، حالا اینکه بخش خصوصی از چه طریقی می‌خواهد به این میدان ورود کند نیازمند بررسی است. مگر آنکه کشتی را از جایی اجاره کند و از آن طریق نفت جابه‌جا شود، که این در حد محدودی می‌تواند عمل کند و جوابگوی دو، سه میلیون بشکه نفت صادراتی ایران نیست. بهترین راهکاری که پیش‌تر در نظر گرفته شده بود آن است که در عوض طلب بخش خصوصی از دولت، به آنها نفت واگذار کنند و که از این طریق آن را بفروشند و پول به دست آمده را برای راه‌اندازی طرح‌ها به کار گیرند. این اقدام اثرات مثبتی هم به دنبال داشت. چراکه آنها تشویق می‌شدند تا نسبت به وصول طلب‌ها از طریق فروش نفت اقدام کنند. در حال حاضر من نمی‌دانم بخش خصوصی با چه مکانیزمی می‌خواهد به خرید و فروش نفت بین‌المللی ورود کند.

تاثیر اخبار سیاسی را بر روند بازارهای جهانی نفت چگونه ارزیابی می‌کنید و به نظر شما بازارها در روزهای آتی به چه سمتی پیش خواهند رفت؟

بازار نفت ناگزیر از مسائل سیاسی و استراتژیک تاثیر می‌پذیرد. اما بخش عمده موضوع، مساله عرضه و تقاضاست که به واسطه کرونا در مقطع فعلی صدمه بسیاری را متحمل شده است، یعنی تمام سرمایه‌گذاری‌ها و تولیداتی که قرار بود در روزهای آتی انجام گیرد، متوقف شد و زمانی خواهد رسید که مقدار نفت عرضه شده به بازار کافی نیست. علت اصلی این کافی نبودن آن است که هر سال حدود پنج تا هشت درصد از کل تولید جهان افت می‌کند. به عبارت دقیق‌تر اگر کل تولید دنیا را ۱۰۰ میلیون بشکه در نظر بگیریم نزدیک به رقم مذکور (پنج تا هشت میلیون بشکه) در سال از آن کاسته می‌شود که باید با نفت‌های جدید کشف شده جایگزین شود. اگر تنها ده سال را حساب کنیم رقمی حدود ۵۰ میلیون بشکه کاهش تولید داریم که اگر جایگزین نشود با کمبود محسوسی مواجه خواهیم شد. اکنون تمام نفت‌ها نفت‌های پر هزینه‌ای که در آمریکا و کانادا تولید می‌شد، متوقف شده‌اند، در نتیجه عرضه کم شده و تقاضا به سبب توقف حمل‌ونقل به شکل چشمگیری کاهش یافته است. این مشکل استثنایی به واسطه وجود کروناست که بر فرض مهار آن امکان دارد تا اقتصاد جهان فعالیت خود را از سر بگیرد و انتظار می‌رود در چنین شرایط تقاضا فزونی یابد که زمینه‌ای برای افزایش قیمت نفت خواهد بود.