فرزانه باقریان

تصویرگری در کتاب کودک، هنری است ظریف و عمیق که با روح و خیال کودکان رابطه بسیار تنگاتنگی دارد. نقش و اهمیت تصویرگری در کتاب‌های کودکان و نوجوانان بر هیچ کس پوشیده نیست تا آنجا که بسیاری از کودکان تنها از طریق تصویر می‌توانند با داستان کتاب ارتباط برقرار کنند.

تصویرگری در کتاب کودک

یکی از نخستین کتاب‌های مصوری که برای کودکان طراحی شده و برای بسیاری از کودکان کشورهای اروپایی از آن استفاده شده است، «اوربیس بیکتویس » اثر «کومینوس» است.

نخستین وظیفه کتاب کودک و تصویر گر کتاب کودک، برانگیختن تخیل کودکان است عناصر تشکیل دهنده یک تصویر باید طوری باشد که خارج از چارچوب آن، برای کودک ادامه یابد و برداشتی که کودک از آن تصویر می‌کند با تفکراتش، تخیلاتش، حتی با خواب و رویاهایش درآمیزد.

به طور کلی می توان مشخصاتی را برای تصویر در نظر گرفت:

تصویر باید در خدمت هدف های مصورسازی باشد.

تصویر باید با موضوع، رابطه رنگی، خطی، شکلی و فضایی داشته باشد. مثلا قصه ای که ماجرای اصلی اش در پاییز می گذرد باید رنگ زرد و قهوه ای را به احساس کودک نزدیک کند. قصه ای که در آن نشاط و سرزندگی و امید تبلیغ می شود، تصویرهایش باید حاصل نشاط باشد و رنگ های زنده و شفاف را با خطوط بسیار نرم و ظریف ارائه دهد. قصه ای که فضایی ساده و آسان دارد، باید تصویرهایی ساده و آسان و خطوطی غیرپیچیده و شکل هایی مهربان و آرام تر و بدون ابهام داشته باشد. قصه ای که موضوع آن در فضایی خیال انگیز و رویایی می گذرد، تصویرهایش معمولاً از تداخل رنگ ها و برداشتن در میان رنگ ها سود می جوید. در این حال، فضای کمرنگ و بدون مرز خبر از نوعی خواب و رویا می دهد.

تصویر باید مناسب گروه مطالعه، حد سنی و حد سواد و دانش کودکان و نوجوانان باشد.

تصویر سازی، تربیت و شخصیت کودک

کودک با تمام وجود و شخصیت مغزی و عاطفی خود تصویرسازی می کند. این شخصیت در طرز استفاده از فضا، فقدان بعضی از قسمت های تصویرسازی، انتخاب رنگ ها و خود موضوع (اگر به او تحمیل نشده باشد) نمایان می شود.

هنرمند و کودک وقتی تصویرسازی می‌کنند چیزها را چنان که در حقیقت بیرونی وجود دارد، نشان نمی دهند بلکه به گونه ای که آن ها را در خود می بینند و به نظرشان می­ رسد بیان می‌کنند و بدین ترتیب چشم اندازی از دنیای درون خود را نمایان می سازند. گاهی این دخالت درونی و ذهنی چنان قوی است که مثلاً هنرمندانی که صورت مدلی را تصویرسازی می‌کنند ناخودآگاه صورت خود را در آن به کار می برند.

زبان تصویرسازی های کودکان

اگر زبان تصویرسازی های کودکان را بدانیم متوجه می شویم که از ورای شکل و ساختمان تصویر سازی ها، چیزهایی در شخصیت کودک نهفته است، با وجود این بعضی از موضوع ها برای تجزیه و تحلیل و دسته بندی روان شناسان مورد توجه قرار گرفته بودند. همچنین باید اضافه کرد موضوع هایی که معمولاً بیشتر مورد بررسی قرار گرفته اند همان هایی هستند که بر اثر انعکاس های عظیم عاطفی برای کودک جذابیت فراوانی دارند، بنابراین بهتر از هر چیز خطوط شخصیت او را نمایان می سازند و بسیار زیاد مورد توجه کودک قرار می گیرند.

کودک این موضوع را چه با اختیار و انتخاب خود و چه بر اثر تشویق بزرگسالان با کمال میل مورد استفاده قرار می دهد. درک و فهم تصویرسازی های کودک و چیزی که او می خواهد بیان کند برای والدین و مربیان بسیار لازم است آن هم نه فقط به عنوان کنجکاوی و حرف، بلکه به این علت که شناخت آن باعث بهتر شدن روابط بین بزرگسالان و کودکان می شود و به پیشرفت و تکامل کودک کمک قابل توجهی می‌کند. بزرگسالان می توانند با برقرار کردن روابطی دوستانه و معنوی با کودک، از او بخواهند برایشان درخت، حیوان، خانه، یک خانواده، خودش و یا هر چیزی را که کودک می خواهد ترسیم کند.

اندیشه کودکان در تصویر سازی

تصویر سازی می‌تواند دارای جوانب زیادی باشد. از هر نوع اطلاعاتی که به طرف مقابل داده می شود آموزش صورت می گیرد. چه اطلاعات مورد استناد، سودمند و مفید واقع شود و یا اینکه آثار و تبعات منفی و زیان باری را در پی داشته باشد. اما تربیت فقط در صورت سودمند بودن اطلاعات و به کار گیری مناسب آن توسط گیرنده صورت می پذیرد.

تربیت یک کودک از درست راه رفتن او، چگونگی برخوردش با دیگران، نوع اندیشه ای که دارد و آینده ای را که در پیش رو خواهد داشت و حتی روشی را که برای زندگی انتخاب می‌کند، در برمی گیرد. قوی ترین عامل در تربیت کودک، تربیت غیرمستقیم است. تربیت غیرمستقیم از لحظه تولد صورت می گیرد. نوع رفتار و کردار والدین، مربیان و افراد مورد علاقه کودک خود از این نوع است.

مدرس : گرافیک ، نقاشی ، تصویرسازی و عکاسی